Sözlük
GEO & AEO Sözlüğü
GEO ve AEO Sözlüğü, yapay zekâ görünürlüğü alanının 45 temel terimini kapsayan Türkçe kaynaktır. Her terim; 50 kelimelik alıntılanabilir bir tanım, detaylı açıklama ve ilgili terim bağlantılarıyla sunulur. Uygulamalı bilgi için rehber yazılarımıza bakın.
A
-
AEO
AEO (Answer Engine Optimization), içeriğin ChatGPT, Perplexity ve Google AI Overviews gibi cevap motorları tarafından doğrudan cevap olarak kullanılabilecek biçimde yapılandırılmasıdır. Soru formatlı başlıklar, kısa doğrudan cevap paragrafları, tablolar ve SSS blokları ile içerik, yapay zekâ modellerinin kolayca ayıklayıp alıntılayabileceği bilgi bloklarına dönüştürülür.
-
AI Crawler
Yapay zekâ tarayıcısı (AI crawler), üretken yapay zekâ şirketlerinin model eğitimi, cevap üretimi veya dizinleme amacıyla web içeriğini otomatik olarak toplayan bot yazılımıdır. GPTBot, ClaudeBot ve PerplexityBot en bilinen örnekleridir. Erişim robots.txt ile yönetilir; bu botlara açık olmak yapay zekâ görünürlüğünün ön koşuludur.
-
AI Overviews
AI Overviews, Google'ın arama sonuç sayfasının en üstünde gösterdiği, üretken yapay zekâ tarafından oluşturulan özet cevap bölümüdür. Gemini modelleriyle üretilen bu özet, birden fazla kaynaktan bilgiyi birleştirir ve kaynak bağlantıları sunar. Klasik organik sonuçların üzerinde yer aldığı için tıklama davranışını ve görünürlük stratejilerini önemli ölçüde değiştirir.
-
Anılma Oranı
Anılma oranı (mention rate), bir markanın belirlenen sorgu setine yapay zekâ platformlarının verdiği cevaplarda ne sıklıkla geçtiğini gösteren yüzdelik ölçümdür. Örneğin 100 test sorgusunun 20'sinde anılan marka yüzde 20 anılma oranına sahiptir. Yapay zekâ görünürlüğünün temel performans göstergesidir ve GEO çalışmalarının etkisini ölçmek için düzenli izlenir.
B
-
Bağlam Penceresi
Bağlam penceresi (context window), bir büyük dil modelinin tek seferde işleyebildiği toplam token miktarıdır. Prompt, konuşma geçmişi, modele verilen belgeler ve üretilen cevap bu sınıra birlikte sığmak zorundadır. Pencere dolduğunda model en eski bilgiyi göremez olur. 2026 itibarıyla önde gelen modellerde pencere boyutu yüz binlerce token'a ulaşmıştır.
-
Bilgi Grafiği
Bilgi grafiği (knowledge graph), varlıkları ve aralarındaki ilişkileri düğüm-bağlantı yapısında saklayan yapılandırılmış bilgi tabanıdır. Google'ın Knowledge Graph'ı en bilinen örneğidir. Arama motorları ve yapay zekâ sistemleri, markalar hakkında tutarlı ve doğrulanmış bilgi üretirken bu tür grafiklerdeki varlık-ilişki verilerinden yararlanır.
C
-
Cevap Motoru
Cevap motoru (answer engine), kullanıcının sorusuna bağlantı listesi yerine doğrudan, sentezlenmiş tek bir cevap üreten yapay zekâ destekli sistemdir. ChatGPT, Perplexity, Gemini ve Google AI Overviews bu kategorinin örnekleridir. Cevap motorları, bilgiye erişim davranışını arama yapmaktan soru sormaya dönüştürmüştür.
-
Citation
Alıntılanma (citation), ChatGPT, Perplexity veya Google AI Overviews gibi yapay zekâ sistemlerinin ürettiği bir cevapta, bilginin kaynağı olarak bir web sitesine bağlantı veya referans verilmesidir. GEO çalışmalarının temel başarı ölçütlerinden biridir; alıntılanan site, cevap motorundan hem doğrudan trafik hem de güvenilirlik kazanır.
-
ClaudeBot
ClaudeBot, Anthropic'in Claude yapay zekâ modellerini geliştirmek amacıyla halka açık web içeriğini toplayan resmî tarayıcısıdır. robots.txt kurallarına uyar; site sahipleri erişimi bu dosya üzerinden yönetir. ClaudeBot'a açık olan içerik Claude'un bilgi tabanını besler ve markanın Claude cevaplarında anılma olasılığını destekler.
D
-
Doğrudan Cevap
Doğrudan cevap (direct answer), bir sorunun bağlam gerektirmeden, ilk cümlelerde tam ve öz biçimde yanıtlanmasıdır. Cevap motorları ve yapay zekâ asistanları, kaynak seçerken sorunun karşılığını hemen veren bu tür pasajları tercih eder. İçeriğin her bölümünü doğrudan cevap paragrafıyla açmak, AEO'nun temel yazım tekniğidir.
-
Doorway Page
Doorway page (kapı sayfası), yalnızca arama sıralaması kazanmak için üretilen, kullanıcıya özgün değer sunmayan geçiş sayfasıdır. Aynı şablonun şehir veya anahtar kelime değiştirilerek onlarca kez çoğaltılması tipik örneğidir. Google spam politikalarınca cezalandırılır; yapay zekâ modelleri de bu tür ince içerikli sayfaları güvenilir kaynak olarak kullanmaz.
E
-
E-E-A-T
E-E-A-T; deneyim (Experience), uzmanlık (Expertise), otorite (Authoritativeness) ve güvenilirlik (Trustworthiness) ölçütlerinden oluşan, Google'ın içerik kalitesini değerlendirmede kullandığı çerçevedir. Doğrudan bir sıralama sinyali değil, kalite değerlendirme kılavuzunun temelidir. Yapay zekâ cevap motorlarının kaynak seçiminde de benzer güven ölçütleri belirleyici rol oynar.
-
Eğitim Verisi
Eğitim verisi (training data), bir yapay zekâ modelinin öğrenme sürecinde kullanılan metin, görsel ve kod koleksiyonudur. Büyük dil modelleri ağırlıklı olarak halka açık web içeriğinden derlenen devasa derlemlerle eğitilir. Modelin bir işletme hakkında 'ezberden' bildiği her şey bu verideki izlerden gelir; verinin kesim tarihinden sonraki gelişmeler modele yansımaz.
-
Embedding
Embedding (gömme vektörü), bir metnin, görselin veya başka bir verinin anlamını yüzlerce boyutlu bir sayı dizisi olarak temsil eden matematiksel gösterimdir. Anlamca yakın içerikler vektör uzayında birbirine yakın konumlanır. Semantik arama, RAG ve öneri sistemleri benzerlik hesaplamalarını bu vektörler üzerinden yapar.
-
Entity
Entity (varlık), arama motorları ve yapay zekâ sistemlerinin benzersiz olarak tanıyıp ilişkilendirebildiği kişi, kurum, yer, ürün veya kavramdır. Bir marka entity olarak netleştiğinde model onu doğru bilgilerle anar ve önerilerine dahil edebilir. Entity netliği, GEO ve bilgi grafiği çalışmalarının temelini oluşturur.
F
-
Featured Snippet
Öne çıkan snippet, Google'ın arama sonuç sayfasının en üstünde, organik bağlantıların üzerinde gösterdiği cevap kutusudur. Sıfırıncı pozisyon olarak da bilinir. Bir web sayfasından alınan paragraf, liste veya tablo biçimindeki cevabı kaynak bağlantısıyla birlikte sunar; kullanıcı sorunun cevabını hiçbir sonuca tıklamadan doğrudan sayfada görür.
-
Fine-tuning
Fine-tuning (ince ayar), önceden eğitilmiş bir büyük dil modelinin, belirli bir alana veya göreve özgü ek veriyle yeniden eğitilerek uzmanlaştırılması sürecidir. Model sıfırdan eğitilmez; mevcut ağırlıkları yeni örneklerle güncellenir. Bilgiyi sorgu anında dışarıdan getiren RAG'in aksine, fine-tuning bilgiyi ve üslubu modelin ağırlıklarına kalıcı olarak işler.
G
-
GBP
Google Business Profile (GBP), işletmelerin Google Arama ve Haritalar'daki resmî profilini yönettiği ücretsiz platformdur. Ad, adres, telefon, çalışma saatleri, fotoğraflar ve müşteri yorumlarını tek kayıtta toplar. Bu doğrulanmış veri, yerel arama sonuçlarının yanı sıra yapay zekâ asistanlarının yerel işletme önerilerini besleyen en güçlü kaynaklardan biridir.
-
GEO
GEO (Generative Engine Optimization), bir markanın ChatGPT, Gemini, Claude ve Perplexity gibi üretken yapay zekâ platformlarının ürettiği cevaplarda kaynak veya öneri olarak görünmesini sağlayan optimizasyon disiplinidir. Klasik SEO'dan farkı, hedefin arama sonuç sayfası sıralaması değil, yapay zekâ cevabının içinde yer almak olmasıdır.
-
GPTBot
GPTBot, OpenAI'ın halka açık web içeriğini toplamak için kullandığı resmî yapay zekâ tarayıcısıdır. Topladığı sayfalar, ChatGPT'nin arkasındaki modellerin eğitim ve geliştirme süreçlerinde kullanılır. Site sahipleri robots.txt dosyası üzerinden GPTBot'a izin verebilir veya erişimi engelleyebilir; engellenen içerik OpenAI modellerinin bilgi tabanına girmez.
-
Grounding
Grounding (temellendirme), bir dil modelinin cevabını doğrulanabilir harici kaynaklara — web sayfaları, belgeler veya veritabanları — dayandırması sürecidir. Temellendirilmiş cevapta her iddianın izlenebilir bir kaynağı vardır; halüsinasyon riski düşer. Perplexity ve Google AI Overviews gibi cevap motorları yanıtlarını web kaynaklarına temellendirir ve alıntıyla gösterir.
H
-
Halüsinasyon
Halüsinasyon, büyük dil modelinin gerçekte var olmayan bilgiyi — uydurma fiyat, adres, çalışma saati veya kaynak — akıcı ve kendinden emin bir dille üretmesidir. Model bir sonraki kelimeyi olasılıkla tahmin ettiği için doğruluk garantisi yoktur. Grounding, RAG ve güncel web içeriği bu hatayı azaltan başlıca yöntemlerdir.
-
hreflang
hreflang, bir web sayfasının hangi dile ve bölgeye yönelik olduğunu arama motorlarına bildiren HTML özniteliğidir. Çok dilli sitelerde her dil sürümünün doğru kitleye gösterilmesini sağlar: Türkçe sürüm Türkiye'deki, İngilizce sürüm uluslararası kullanıcılara sunulur. Dil sürümleri arasındaki yinelenen içerik karışıklığını önler ve sürümleri birbirine bağlar.
L
-
LLM
LLM (Large Language Model; büyük dil modeli), devasa metin verisi üzerinde eğitilerek insan dilini anlayıp üretebilen yapay zekâ modelidir. ChatGPT, Gemini ve Claude gibi asistanların temelini oluşturur; soru yanıtlama, özetleme ve metin üretme görevlerini, eğitim verisinden öğrendiği istatistiksel dil örüntülerine dayanarak gerçekleştirir.
-
llms.txt
llms.txt, web sitesinin kök dizinine yerleştirilen ve büyük dil modellerine sitenin en önemli içeriklerini derli toplu sunan Markdown formatında bir dosyadır. Yapay zekâ sistemlerinin siteyi doğru anlamasını kolaylaştırmayı amaçlar; robots.txt'nin erişim kurallarından farklı olarak engelleme değil, içerik rehberi işlevi görür.
P
-
PAA
People Also Ask (PAA), Google arama sonuç sayfasında 'Diğer sorular' başlığıyla gösterilen, sorguyla ilişkili açılır soru kutularıdır. Her kutu tıklandığında kısa bir cevap ve kaynak bağlantısı görüntülenir; açılan her soru listeye yeni ilgili sorular ekler. Kullanıcıların gerçek soru kalıplarını yansıttığı için içerik planlamanın önemli veri kaynaklarındandır.
-
PerplexityBot
PerplexityBot, Perplexity AI'ın cevap motorunda kullanılmak üzere web sayfalarını dizine ekleyen resmî tarayıcısıdır. Perplexity her cevabını kaynak linkleriyle desteklediği için, PerplexityBot'a açık olan siteler cevaplarda kaynak (citation) olarak gösterilme şansı elde eder. Erişim, robots.txt dosyasındaki user-agent kurallarıyla yönetilir.
-
Prompt
Prompt (istem), bir yapay zekâ modeline ne yapması gerektiğini anlatan girdi metnidir; soru, talimat, örnek veya bunların birleşimi olabilir. Cevabın kalitesi büyük ölçüde prompt'un netliğine bağlıdır. GEO bağlamında kullanıcıların ChatGPT gibi asistanlara yazdığı ticari niyetli prompt'lar, işletmelerin yapay zekâ görünürlüğünün ölçüldüğü temel birimdir.
S
-
Schema.org
Schema.org işaretlemesi, web sayfası içeriğini arama motorları ve yapay zekâ sistemleri için makine tarafından okunabilir hâle getiren yapılandırılmış veri sözlüğüdür. Genellikle JSON-LD formatında eklenir; kuruluş, ürün, SSS ve yerel işletme gibi tipleri tanımlayarak içeriğin doğru anlaşılmasını ve zengin sonuçlarda görünmesini sağlar.
-
Semantik Arama
Semantik arama, sorgu ile içerik arasındaki eşleşmeyi kelime denkliğine göre değil anlam benzerliğine göre kuran arama yöntemidir. Metinler embedding adı verilen sayısal vektörlere dönüştürülür ve vektör uzayındaki yakınlık ölçülür. Yapay zekâ cevap motorları kaynak seçerken semantik arama kullanır; eş anlamlı ifadeler ve kullanıcı niyeti bu sayede yakalanır.
-
SEO
SEO (Search Engine Optimization; arama motoru optimizasyonu), bir web sitesinin Google ve Bing gibi arama motorlarının organik sonuçlarında daha üst sıralarda görünmesi için yapılan teknik, içerik ve otorite çalışmalarının bütünüdür. Amaç, hedeflenen aramalarda sıralama kazanarak siteye nitelikli organik trafik çekmektir.
-
SERP
SERP (Search Engine Results Page), bir arama motorunun sorguya karşılık gösterdiği arama sonuç sayfasıdır. Organik sonuçların yanında reklamlar, öne çıkan snippet'ler, bilgi paneli, yerel harita paketi ve AI Overviews gibi bileşenler içerir. Klasik SEO'nun tüm başarı ölçümü, bu sayfadaki konumlanma ve görünürlük üzerine kuruludur.
-
Sitemap
Site haritası (sitemap), bir web sitesindeki sayfa adreslerini ve son güncellenme bilgilerini listeleyen, çoğunlukla XML biçimindeki dosyadır. Arama motoru botlarının ve yapay zekâ tarayıcılarının siteyi eksiksiz keşfetmesini sağlar. robots.txt üzerinden bildirilir; büyük ve sık güncellenen sitelerde tarama verimliliğini doğrudan etkiler.
Y
-
Yapılandırılmış Veri
Yapılandırılmış veri, bir web sayfasındaki içeriğin türünü ve özelliklerini makinelerin anlayacağı standart biçimde tanımlayan işaretleme katmanıdır. Çoğunlukla Schema.org sözlüğü ve JSON-LD biçimiyle uygulanır. Arama motorlarının zengin sonuçlar üretmesini, yapay zekâ sistemlerinin ise işletme, ürün ve içerik bilgilerini doğru anlayıp aktarmasını sağlar.
-
Yerel SEO
Yerel SEO, bir işletmenin belirli bir coğrafi bölgeye yönelik aramalarda — örneğin 'yakınımdaki diş kliniği' — görünür olmasını sağlayan optimizasyon çalışmalarının bütünüdür. Google Business Profile yönetimi, NAP tutarlılığı, yorum yönetimi ve yerel içerik üretimini kapsar. Aynı sinyaller, yapay zekâ platformlarının yerel işletme önerilerini de besler.
-
YZ Görünürlüğü
Yapay zekâ görünürlüğü, bir markanın ChatGPT, Gemini, Claude ve Perplexity gibi üretken yapay zekâ sistemlerinin cevaplarında anılma, önerilme ve kaynak gösterilme düzeyidir. Klasik arama sıralamasının yapay zekâ çağındaki karşılığıdır; anılma oranı, öneri sırası ve alıntılanma gibi ölçütlerle düzenli olarak takip edilir.
Markanız yapay zekâ cevaplarında var mı?
2 dakikada öğrenin. Ücretsiz görünürlük testi ile markanızın ChatGPT, Gemini, Claude ve Perplexity cevaplarındaki durumunu görün.